Thêm một thực tại là Cơ quan đại diện thương nghiệp Mỹ đã có một người lãnh đạo mới và vị này ít thông cảm với Việt Nam, thay vào đó lại rất có thiện cảm với Nhật Bản
(TBKTSG) - Bài viết này dựa trên quan sát và biên chép của tác giả thu được qua một số cuộc thăm viếng các cơ quan Việt Nam và Mỹ thường trú tại Việt Nam gần đây, nhằm cung cấp một số ý kiến khác nhau về hiệp nghị Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) từ hai phía để giúp độc giả có cái nhìn toàn diện hơn về Hiệp định TPP. Tóm lại, giữa hai bên đã có sự dị biệt khá lớn về ý kiến và nhận định cũng như các mối quan tâm.
Nội dung và thỏa thuận thương thảo với Nhật cũng sẽ là tiêu chuẩn để Mỹ áp dụng trong đàm phán với Việt Nam nên cuộc thương lượng Việt - Mỹ sẽ càng trở nên phức tạp và rối rắm hơn, và cũng như vậy là tương lai nhập TPP của Việt Nam.
Đúng là Mỹ có ý muốn Việt Nam dự TPP nhưng điều này chỉ thuần tuý là vì Mỹ muốn nhìn thấy một Việt Nam phát triển ổn định về chính trị và kinh tế. TPP đang được thương thuyết bởi 12 nước thành viên (với Nhật mới dự từ vòng thương thảo thứ 18) ở hai bên bờ Thái Bình Dương, trong đó có Mỹ và Việt Nam. Sự quan tâm của Mỹ đến Việt Nam càng giảm với sự tham gia của Nhật Bản vì Nhật Bản là một đối tác kinh tế lớn của Mỹ và giữa hai nước chưa có Hiệp định tự do thương mại song phương (TPP cũng đóng vai trò như một hiệp nghị tự do thương nghiệp song phương).
Theo đó, một mặt Mỹ muốn buộc các nước thành viên khác mở cửa cho hàng hóa và dịch vụ của Mỹ xâm nhập nhưng mặt khác, Mỹ lại tìm cách gây khó dễ, đóng cửa với hàng hóa và dịch vụ của các nước thành viên đối tác của mình, đặc biệt là một nước đang phát triển như Việt Nam. Vào TPP, Mỹ hy vọng Việt Nam sẽ thành một nước có thế và lực mạnh hơn với kinh tế phát triển nhờ TPP để thoát khỏi vòng ảnh hưởng cũng như kìm hãm sự lan tỏa ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực, cốt có lợi cho Mỹ.
Đổi lại, Mỹ sẽ thỏa hiệp với Việt Nam trong một số lĩnh vực kinh tế và xã hội, như mở cửa thị trường Mỹ cho hàng xuất khẩu của Việt Nam. Cộng thêm với sự ràng buộc chính trị và tầng lớp trong nước, các bất đồng và cả nghi kị, cộng với sự nhập mới đây của Nhật đã làm cho quá trình đàm phán TPP trở nên phức tạp và khó khăn hơn.
Thành thử, nhiều nhà quan sát nghi khả năng cán đích hoàn tất thương thảo tháng 10 tới đây, mặc dù các nhà lãnh đạo khẳng định kiên tâm về đích đúng hạn.
Tuy nhiên, phía Việt Nam vẫn giữ một con mắt ngờ, quan ngại với lập trường được cho là “tiêu chuẩn kép” của Mỹ. Ảnh: Kinh Luân. Bởi vậy Mỹ phải tụ hợp cố kỉnh hơn vào cuộc thương thuyết với Nhật thay vì Việt Nam. Dệt may là lĩnh vực gây chướng ngại trong đàm phán TPP Việt-Mỹ. Phan Minh Ngọc Đóng gói áo jacket xuất khẩu.
Nhận định này đã xuất hiện trong các vòng thương thảo của Mỹ với Việt Nam và là một trong những chướng ngại chính cho việc sớm đi đến thỏa thuận. Những biện pháp gây trở lực này của Mỹ thường sẽ là quy tắc xuất xứ sợi (yarn forward), danh sách loại trừ, những vấn đề can dự đến nhân quyền, công đoàn, môi trường, tôn giáo và chuyển giao công nghệ, và một số cản ngăn phi thuế quan khác.
TBKTSG xin giới thiệu để bạn đọc tham khảo. Phía Mỹ còn cho rằng phía Việt Nam có quá nhiều đòi hỏi làm cho phía Mỹ chán ngán, vì Việt Nam coi TPP cũng là một thỏa thuận song phương, mà thực ra không phải là vậy.
Ngược lại, theo quan điểm của phía Mỹ thì thực ra chừng độ quan hoài của Mỹ đến Việt Nam không lớn. Căn do, theo phía Mỹ, có thể là sự thiếu hiểu biết về bản chất TPP của phía Việt Nam.
Nhìn từ phía Việt Nam, một quan điểm phổ thông là Mỹ cần Việt Nam và tìm cách lôi kéo Việt Nam vào cuộc chơi TPP mà Mỹ cầm trịch (không có Trung Quốc và nước này cũng không được Mỹ mời vào TPP). Thậm chí họ còn cho rằng nếu Mỹ buông Việt Nam thì Trung Quốc cũng chẳng thu được ích lợi đáng kể. Sang trọng 18 vòng thương thuyết, TPP được kỳ vọng sẽ được duyệt y bởi các nước thành viên vào tháng 10 năm nay.
Một điểm đáng lưu ý là Chính phủ Mỹ không có nhiều quyền kiểm soát trong các thỏa thuận TPP với Việt Nam như với hiệp nghị Tự do thương mại song phương Việt - Mỹ, không chỉ vì TPP còn phải trình Quốc hội Mỹ - nơi bị chi phối nặng nề bởi các nhóm ích lợi (trong đó có các công ty dệt may) và các lực lượng chính trị - duyệt, mà còn vì Chính phủ Mỹ phải trọng các Hiệp định tự do thương nghiệp song phương với các nước khác như Mexico và Peru, sao cho tiêu chuẩn của các thỏa thuận với Việt Nam không thấp hơn tiêu chuẩn ký kết với các nước này hoặc làm tổn hại đến họ.
Ngoài ra, cơ quan này cũng đang phải đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Đại Tây Dương (TAP) nên sự quan hoài cho cuộc thương lượng với Việt Nam càng trở thành ít đi.
